80-20 बजेट: आधी स्वतःला पगार द्या

80-20 बजेट म्हणजे हातात येणाऱ्या पगाराचा (टॅक्स, PF, विमा कपात झाल्यानंतरचा) 20% भाग पगार आल्याबरोबर बचतीत टाकणं, आणि उरलेला 80% भाग गरजा आणि इच्छा दोन्हींसाठी कोणताही हिशोब न ठेवता वापरणं.

याला “Pay Yourself First” म्हणजे “आधी स्वतःला पगार द्या” असंही म्हणतात. काहीजण याला “anti-budget” म्हणतात, कारण यात खर्चाचा तपशील ठेवावाच लागत नाही. घरमालक, दूधवाला, EMI सगळ्यांना पगार मिळतो; या नियमात सगळ्यात आधी पगार मिळतो तो भविष्यातल्या तुम्हाला.

हा नियम म्हणजे 50-30-20 नियमाचं सोपं रूप आहे. 50-30-20 मध्ये गरजा (50%) आणि इच्छा (30%) वेगवेगळ्या मोजाव्या लागतात. 80-20 बजेट मध्ये त्या दोन्ही एकाच 80% डब्यात येतात.

1. हातातला पगार × 0.2 करा. आकाशचा पगार ₹32,000 × 0.2 = ₹6,400. हीच त्याची दरमहा बचत. उरलेले ₹25,600 खर्चासाठी.
2. बचत “ऑटो” करा. पगार जमा होण्याच्या एक-दोन दिवसांनंतरची तारीख निवडा आणि त्या दिवशी SIP, RD किंवा दुसऱ्या खात्यात ऑटो-डेबिट लावा. पैसा खात्यात दिसलाच नाही तर खर्चही होत नाही.
3. बचत वेगळ्या बँकेत ठेवा. रोजच्या UPI खात्याशी जोडलेल्या खात्यातली बचत “थोडेच काढतो” म्हणत संपते. बचत जितकी हाताबाहेर, तितकी सुरक्षित.
4. उरलेले 80% बिनधास्त वापरा. भाडं, किराणा, सिनेमा, हॉटेल, सगळं यातूनच. फक्त एक अट: 80% संपले की क्रेडिट कार्ड काढायचं नाही.

सगळी बचत साध्या बचत खात्यातच ठेवायची गरज नाही. ही शिडी वापरा: आधी खालची पायरी पूर्ण, मग वरची.

कारण ते पाळायला सोपं आहे. बजेट अपयशी होतं ते नियम चुकीचे म्हणून नाही, तर पाळायला अवघड म्हणून. इथे महिन्यात फक्त एकदा निर्णय घ्यायचा: 20% बाजूला. रोज विचार करायचा नाही, रोज लिहायचं नाही.

ज्यांचं उत्पन्न किंवा खर्च दर महिन्याला बदलतो (फ्रीलान्सर, छोटे व्यापारी, सेल्स जॉब), किंवा जे पहिल्यांदाच बजेट करतायत, त्यांच्यासाठी ही पद्धत खास उपयोगी आहे. पण हिशोब ठेवायचा कंटाळा असला तरी, वर्षातून एकदा कोणत्याही खर्च-नोंदणी ॲपने एक महिना ट्रॅक करून पाहा. पैसा कुठे जातो याचा अंदाज आला तर फायदाच.

80-20 बजेट मधली 20% बचत ही किमान मर्यादा समजा. पगार वाढेल तसा हा आकडा वाढवत न्या: 80-20 नंतर 70-30, मग 60-40.

बचत वाढली की पर्यायही वाढतात. सगळा पैसा निवृत्ती खात्यातच अडकवायची गरज नाही; काही भाग सहज काढता येणाऱ्या ठिकाणी ठेवा. त्यातून भाड्याचं घर घेणं, छोटा व्यवसाय सुरू करणं, नोकरी बदलण्याचं धाडस करणं किंवा कुटुंबासोबत जास्तीची सहल, हे सगळं शक्य होतं.

आणि लक्षात ठेवा, हाही एक ढोबळ नियम आहे. तुमची परिस्थिती, कर्ज, जबाबदाऱ्या वेगळ्या असतील तर आकडे बदला. महत्त्वाचं आहे ते “आधी बचत, मग खर्च” हे तत्त्व.

ही माहिती केवळ शैक्षणिक हेतूसाठी आहे; ही गुंतवणूक सल्ला नाही. उदाहरणातील व्यक्ती व आकडे काल्पनिक आहेत; परताव्याचे आकडे अंदाजे आहेत आणि बाजारातील गुंतवणूक जोखमीच्या अधीन असते. गुंतवणुकीपूर्वी नोंदणीकृत सल्लागाराचा सल्ला घ्या. अधिकृत माहितीसाठी पाहा: SEBI गुंतवणूकदार वेबसाईट आणि AMFI (म्युच्युअल फंड). सर्व चित्रं BazaarBull साठी मूळ स्वरूपात तयार केलेली आहेत.