मुख्य मजकुराकडे जा
BazaarBull BazaarBull अर्थसाक्षर महाराष्ट्र

Rich Dad Poor Dad: हे पुस्तक वाचावं की नाही?

Rich Dad Poor Dad: हे पुस्तक वाचावं की नाही?

Rich Dad Poor Dad: हे पुस्तक वाचावं की नाही? प्रामाणिक परीक्षण

जगातल्या सर्वाधिक खपाच्या आर्थिक पुस्तकावर सर्वात जास्त टीकाही झाली आहे — हा विरोधाभास समजून घेतल्याशिवाय Rich Dad Poor Dad वाचणं धोक्याचं आहे. कोट्यवधी लोकांनी हे पुस्तक वाचून पहिल्यांदा पैशाबद्दल विचार करायला सुरुवात केली, आणि त्याच वेळी अनेक आर्थिक तज्ज्ञांनी त्यातल्या सल्ल्यांवर गंभीर आक्षेप घेतले आहेत. या परीक्षणात दोन्ही बाजू प्रामाणिकपणे मांडतो — काय घ्यायचं आणि काय सोडून द्यायचं, हे तुम्हीच ठरवा.

✍️ डॉ. संतोष सूर्यवंशी · 📅 19 नोव्हेंबर 2026 · ⏱️ वाचन वेळ: 10 मिनिटे · 📚 BazaarBull बुक रिव्ह्यू सिरीज — भाग 2

BOOK REVIEW 02 RICH DAD POOR DAD Robert T. Kiyosaki 1997 · Sharon Lechter
BazaarBull चं स्वतःचं मूळ चित्र — प्रकाशकाचं मुखपृष्ठ नाही.

1. Rich Dad Poor Dad म्हणजे नेमकं काय?

रॉबर्ट कियोसाकी आणि शॅरन लेक्टर यांनी लिहिलेलं हे पुस्तक 1997 साली प्रकाशित झालं. विशेष म्हणजे ते सुरुवातीला कोणत्याही मोठ्या प्रकाशकाने छापलं नव्हतं — कियोसाकी यांनी स्वतःच्या Cashflow Technologies या कंपनीमार्फत ते स्वतः प्रकाशित केलं. पुढे 2010 मध्ये त्याचं प्रकाशन Plata Publishing कडे गेलं.

पूर्ण शीर्षक आहे — What the Rich Teach Their Kids About Money That the Poor and Middle Class Do Not! म्हणजे “श्रीमंत लोक आपल्या मुलांना पैशाबद्दल काय शिकवतात, जे गरीब आणि मध्यमवर्गीय शिकवत नाहीत.”

1997प्रकाशन वर्ष
44दशलक्षाहून अधिक प्रती
51भाषांत अनुवाद
6वर्षं बेस्टसेलर यादीत

पुस्तकाची मांडणी गोष्टीरूप आहे. कियोसाकी दोन वडिलांची तुलना करतात — एक त्यांचे स्वतःचे वडील, उच्चशिक्षित प्राध्यापक, ज्यांना ते “गरीब वडील” म्हणतात; आणि दुसरे त्यांच्या मित्राचे वडील, कमी शिकलेले पण यशस्वी उद्योजक, ज्यांना ते “श्रीमंत वडील” म्हणतात.

2. पुस्तकाची मध्यवर्ती कल्पना: मालमत्ता विरुद्ध दायित्व

संपूर्ण पुस्तक एका साध्या प्रश्नाभोवती फिरतं: तुमच्या खिशात पैसे टाकणारी गोष्ट कोणती, आणि तुमच्या खिशातून पैसे काढणारी गोष्ट कोणती?

पहिली मालमत्ता (asset), दुसरी दायित्व (liability). कियोसाकी यांचं म्हणणं असं की बहुतेक मध्यमवर्गीय लोक दायित्वं विकत घेतात आणि त्यांना मालमत्ता समजतात — आणि तिथेच गडबड होते.

मालमत्ता (Asset) भाड्याने दिलेलं घर SIP · लाभांश व्यवसाय · शेती उत्पन्न तुमचा खिसा दायित्व (Liability) EMI वरची गाडी क्रेडिट कार्ड कर्ज न वापरलेली दुसरी जागा पैसे आत पैसे बाहेर साधा नियम: महिन्याच्या शेवटी ज्यामुळे खिसा जड होतो ती मालमत्ता, आणि ज्यामुळे खिसा हलका होतो ते दायित्व.
मालमत्ता आणि दायित्व — पुस्तकाचा सर्वात उपयुक्त धडा एका चित्रात.

इथे एक महत्त्वाचा इशारा. कियोसाकी स्वतः राहत असलेल्या घरालाही दायित्व मानतात, कारण त्यातून उत्पन्न येत नाही. हा मुद्दा तांत्रिकदृष्ट्या बरोबर असला तरी भारतीय संदर्भात तो पूर्णपणे स्वीकारणं चुकीचं ठरू शकतं — स्वतःचं घर हे फक्त गुंतवणूक नसते, ती सुरक्षितता आणि भाड्याच्या खर्चापासून मुक्तीही असते.

3. Rich Dad Poor Dad मधले 6 सर्वात मोठे धडे

धडा 1: श्रीमंत लोक पैशासाठी काम करत नाहीत

पगार वाढला की खर्चही वाढतो, आणि माणूस पुन्हा तिथेच येतो — कियोसाकी याला “उंदराची शर्यत” म्हणतात. त्यातून बाहेर पडायचा मार्ग म्हणजे पैसा तुमच्यासाठी काम करायला लावणं. मराठीत सांगायचं तर, रोज दूध विकण्यापेक्षा म्हैस विकत घेणं.

धडा 2: आर्थिक साक्षरता शाळेत शिकवत नाहीत

आपण 16 वर्षं शिक्षण घेतो, पण EMI कसा मोजायचा, चक्रवाढ कशी चालते, विमा आणि गुंतवणूक यात फरक काय — हे कोणीच शिकवत नाही. हा मुद्दा भारतात तर अजूनच खरा आहे.

धडा 3: स्वतःच्या व्यवसायाकडे लक्ष द्या

नोकरी सोडा असं कियोसाकी म्हणत नाहीत. ते म्हणतात — नोकरी करा, पण त्याच वेळी स्वतःच्या मालमत्तेचा स्तंभ उभा करत राहा. नोकरी हे उत्पन्न आहे, मालमत्ता ही संपत्ती आहे.

धडा 4: श्रीमंत लोक पैसे कमावतात, मग खर्च करतात

सर्वसामान्य माणूस आधी खर्च करतो आणि उरलं तर गुंतवतो. कियोसाकी म्हणतात उलटं करा — आधी बाजूला काढा, मग उरलेल्यात जगा. आजच्या भाषेत याला “pay yourself first” म्हणतात, आणि SIP चा ऑटो-डेबिट हे त्याचं सर्वात सोपं रूप आहे.

धडा 5: शिकण्यासाठी काम करा, कमावण्यासाठी नाही

विशेषतः विशी-तिशीत. ज्या नोकरीत तुम्हाला विक्री, वाटाघाटी, लेखन, नेतृत्व अशी कौशल्यं मिळतात, ती थोडा कमी पगार असली तरी दीर्घकाळात जास्त किमतीची ठरते.

धडा 6: भीतीवर नियंत्रण हीच खरी कमाई

पैसे गमावण्याची भीती बहुतेक लोकांना गुंतवणुकीपासून दूर ठेवते. ही भीती नाहीशी होत नाही — ती व्यवस्थापित करायला शिकावी लागते.

4. दोन कुटुंबं, एकच पगार: एक मराठी गोष्ट

ही गोष्ट प्रातिनिधिक आहे, पण तुमच्या ओळखीत अशी कुटुंबं नक्की सापडतील.

नाशिकमधली दोन कुटुंबं. दोघांचाही मासिक पगार 60,000 रुपये.

पहिलं कुटुंब पगार वाढल्यावर लगेच 12 लाखांची गाडी घेतं. EMI 22,000. दर महिन्याला पेट्रोल, विमा, सर्व्हिसिंग मिळून आणखी 6,000. गाडी दारात उभी असते आणि दर महिन्याला खिशातून 28,000 बाहेर जातात.

दुसरं कुटुंब जुनी गाडी तशीच वापरतं. तेच 28,000 दर महिन्याला बाजूला टाकतं — काही SIP मध्ये, काही छोट्या दुकानाच्या गाळ्यात जो भाड्याने दिला आहे.

दहा वर्षांनी पहिल्या कुटुंबाकडे एक जुनी झालेली गाडी आहे. दुसऱ्या कुटुंबाकडे दर महिन्याला भाडं देणारा गाळा आणि वाढलेलं पोर्टफोलिओ आहे.

दोघांचा पगार सारखाच होता. फरक फक्त एका प्रश्नात होता — हे मला पैसे देतं की माझ्याकडून पैसे घेतं? हीच Rich Dad Poor Dad ची संपूर्ण शिकवण आहे.

5. Rich Dad Poor Dad वरचे गंभीर आक्षेप

इथे प्रामाणिक राहणं गरजेचं आहे, कारण बहुतेक मराठी रिव्ह्यू हा भाग वगळतात. या पुस्तकावर आणि लेखकावर अनेक वर्षांपासून गंभीर आक्षेप घेतले जात आहेत. हे आक्षेप आहेत, सिद्ध झालेले आरोप नव्हेत — पण वाचकाने ते माहीत असणं आवश्यक आहे.

प्रेरणा देण्याची ताकदखूप जास्त
मूलभूत संकल्पना स्पष्टताचांगली
ठोस, पडताळता येणारा सल्लाकमी
भारतीय संदर्भाशी सुसंगतीमर्यादित

आक्षेप 1 — “श्रीमंत वडील” खरोखर होते का? पुस्तकातले “श्रीमंत वडील” ही व्यक्ती प्रत्यक्षात अस्तित्वात होती याचा कोणताही पुरावा आजवर समोर आलेला नाही. तसंच पुस्तक प्रकाशित होण्यापूर्वी कियोसाकी यांच्याकडे प्रचंड संपत्ती होती, याचंही दस्तऐवजीकरण उपलब्ध नाही.

आक्षेप 2 — ठोस सल्ला नाही. अनेक समीक्षकांचं म्हणणं असं की पुस्तक प्रेरणा देतं, पण “पहिलं पाऊल नेमकं काय” याचं उत्तर देत नाही. स्पर्धक लेखक जॉन टी. रीड यांनी तर याहून कठोर शब्दांत पुस्तकावर टीका केली आहे.

आक्षेप 3 — रिअल इस्टेटवर अतिभर. मालमत्ता म्हणजे प्रामुख्याने मालमत्ता-खरेदी, असा सूर पुस्तकात जाणवतो. प्रत्यक्षात रिअल इस्टेट हा हमखास यशाचा मार्ग नाही — तो कर्ज, तरलतेचा अभाव आणि कायदेशीर अडचणी घेऊन येतो.

आक्षेप 4 — पुस्तक हे मोठ्या व्यवसायाचं प्रवेशद्वार आहे. कियोसाकी यांनी स्वतः एका मुलाखतीत असं म्हटल्याचं वृत्त आहे की त्यांची पुस्तकं ही त्यांच्या महागड्या सेमिनारची जाहिरात आहेत. त्या सेमिनारबद्दल अनेक ग्राहकांच्या तक्रारीही माध्यमांत नोंदवल्या गेल्या आहेत.

याचा अर्थ पुस्तक वाचूच नये असा नाही. याचा अर्थ एवढाच — ते प्रेरणादायी निबंध म्हणून वाचा, गुंतवणूक नियमावली म्हणून नको.

6. भारतीय वाचकाने काय घ्यावं आणि काय सोडावं?

हे घ्या:

  • मालमत्ता आणि दायित्व यातला फरक — हा धडा आयुष्यभर उपयोगी
  • “आधी स्वतःला द्या” ही सवय — SIP ऑटो-डेबिटने ती सहज जमते
  • आर्थिक शिक्षण स्वतः घ्यायची जबाबदारी
  • दिखाव्यासाठी कर्ज काढण्याबद्दलचा इशारा

हे सोडून द्या:

  • “स्वतःचं घर म्हणजे दायित्व” हा टोकाचा निष्कर्ष — भारतात घराचं मूल्य वेगळं आहे
  • नोकरी कमी लेखण्याचा सूर — स्थिर पगार हाच बहुतेकांचा गुंतवणुकीचा पाया असतो
  • कर्ज घेऊन मोठी जोखीम घेण्याचा उत्साह — विशेषतः पहिल्या दहा वर्षांत
  • अमेरिकन कर आणि कंपनी रचनेचे संदर्भ — ते भारतात जसेच्या तसे लागू होत नाहीत

7. Rich Dad Poor Dad वाचल्यावर उद्यापासून काय करायचं?

  1. एक कागद घ्या आणि दोन स्तंभ करा — मालमत्ता आणि दायित्व. तुमची प्रत्येक गोष्ट कुठल्या स्तंभात बसते ते प्रामाणिकपणे लिहा. बहुतेकांना इथेच धक्का बसतो.
  2. पगार आल्याच्या दिवशीच SIP ऑटो-डेबिट लावा. महिन्याच्या शेवटी उरलेल्या पैशांवर अवलंबून राहू नका.
  3. पुढची मोठी खरेदी 30 दिवस पुढे ढकला. तीस दिवसांनंतरही तीच इच्छा असेल तरच घ्या.
  4. दर महिन्याला एक आर्थिक संकल्पना शिका — चक्रवाढ, महागाई, कर, विमा. वर्षाला बारा संकल्पना म्हणजे मोठी प्रगती.
  5. कर्जाची यादी करा आणि सर्वाधिक व्याजदराचं कर्ज आधी फेडा. क्रेडिट कार्डचं व्याज कुठल्याही गुंतवणुकीच्या परताव्यापेक्षा जास्त असतं.

8. Rich Dad Poor Dad: अंतिम निकाल आणि रेटिंग

⭐ रेटिंग: 3.5 / 5 — विचार बदलणारं पुस्तक, पण आंधळेपणाने अनुसरण्यासारखं नाही.

एका ओळीत सांगायचं तर: Rich Dad Poor Dad तुम्हाला पैशाबद्दल विचार करायला लावतं, पण पैशाचं नियोजन शिकवत नाही. ती पुढची पायरी दुसऱ्या पुस्तकातून किंवा चांगल्या सल्लागाराकडून घ्यावी लागते.

जर तुम्ही आयुष्यात पहिल्यांदाच आर्थिक पुस्तक वाचत असाल, तर हे पुस्तक तुमच्यासाठी एक चांगला धक्का ठरेल. पण जर तुम्ही आधीच SIP करत असाल आणि मूलभूत गोष्टी समजत असतील, तर या पुस्तकातून तुम्हाला फारसं नवीन मिळणार नाही — त्यापेक्षा आमच्या सिरीजमधलं पहिलं पुस्तक जास्त उपयोगी ठरेल.

तुम्ही Rich Dad Poor Dad वाचलं आहे का? त्यातला कोणता धडा तुम्ही प्रत्यक्षात वापरला — आणि कोणता सल्ला तुम्हाला भारतासाठी चुकीचा वाटला? कमेंटमध्ये प्रामाणिकपणे सांगा. 👇

📲 मोफत Live Class साठी नोंदणी 📈 Demat खाते उघडा

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

Rich Dad Poor Dad मराठीत उपलब्ध आहे का आणि किंमत किती?

होय, या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद बाजारात उपलब्ध आहे आणि अनेक भारतीय भाषांमध्येही तो मिळतो. इंग्रजी आवृत्तीची भारतातील छापील किंमत साधारण 599 रुपये आहे, मात्र ऑनलाइन सवलतीत ती बरीच कमी मिळते. भाषा सोपी असल्याने इंग्रजी आवृत्तीही नवशिक्यांना सहज वाचता येते.

Rich Dad Poor Dad खरंच वाचण्यासारखं आहे का?

पहिल्यांदा आर्थिक पुस्तक वाचणाऱ्यांसाठी नक्कीच उपयुक्त आहे, कारण ते पैशाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलतं. मात्र त्यातले सल्ले जसेच्या तसे अमलात आणू नका — विशेषतः कर्ज घेऊन रिअल इस्टेटमध्ये उतरण्याचा भाग. प्रेरणेसाठी वाचा, नियोजनासाठी वेगळा अभ्यास करा.

या पुस्तकावर इतकी टीका का होते?

मुख्य आक्षेप तीन आहेत — पुस्तकातले “श्रीमंत वडील” खरोखर अस्तित्वात होते याचा पुरावा नाही, पुस्तकात ठोस आणि पडताळता येणारा सल्ला फारसा नाही, आणि लेखकाच्या महागड्या सेमिनारबद्दल अनेक तक्रारी माध्यमांत नोंदवल्या गेल्या आहेत. हे आक्षेप लक्षात ठेवून वाचलं तर पुस्तकाचा चांगला भाग नक्कीच उपयोगी पडतो.

स्वतःचं घर खरंच दायित्व असतं का?

तांत्रिकदृष्ट्या, ज्या घरात तुम्ही स्वतः राहता त्यातून दर महिन्याला उत्पन्न येत नाही, त्यामुळे लेखकाच्या व्याख्येनुसार ते दायित्व ठरतं. पण भारतीय संदर्भात स्वतःचं घर भाड्याच्या खर्चापासून मुक्ती, कुटुंबाची सुरक्षितता आणि कर्जावरची करसवलत देतं. त्यामुळे हा निष्कर्ष टोकाचा मानावा.

नवशिक्याने आधी कोणतं पुस्तक वाचावं?

जर तुम्हाला पैशाबद्दल विचार करायला सुरुवात करायची असेल तर हे पुस्तक ठीक आहे. पण जर तुम्ही आधीच गुंतवणूक करत असाल आणि वागणूक सुधारायची असेल, तर Psychology of Money हे पुस्तक जास्त संयमी, पुराव्यावर आधारित आणि सुरक्षित मार्गदर्शन देतं. आमच्या सिरीजमधला पहिला भाग त्यावरच आहे.

⚠️ अस्वीकरण: हा लेख केवळ शैक्षणिक आणि माहितीपर हेतूने लिहिला आहे. ही गुंतवणूक सल्ला किंवा कोणत्याही विशिष्ट उत्पादनाची शिफारस नाही. लेखात नमूद केलेले आक्षेप हे सार्वजनिकरीत्या प्रसिद्ध झालेली माध्यम वृत्तं आणि समीक्षकांची मतं आहेत; ते सिद्ध झालेले आरोप नाहीत. म्युच्युअल फंड गुंतवणूक बाजारातील जोखमींच्या अधीन आहे; योजनेसंबंधी सर्व कागदपत्रे काळजीपूर्वक वाचा. गुंतवणुकीपूर्वी आपल्या SEBI-नोंदणीकृत आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या. लेखातील सर्व चित्रे BazaarBull ने स्वतः तयार केलेली मूळ चित्रे आहेत. BazaarBull / डॉ. संतोष सूर्यवंशी हे Zerodha Broking Ltd चे Authorised Person आहेत (NSE AP नोंदणी क्र. AP2516002991).

BazaarBull Trading Academy · अर्थसाक्षर अर्थसक्षम · © BazaarBull · डॉ. संतोष सूर्यवंशी

शेअर करा: WhatsApp Facebook X